یلدا آقافضلی ایردموسی

یلدا آقافضلی ایردموسی (۱ دی ۲۵۶۱ – ۲۰ آبان ۲۵۸۱)

یلدا آقافضلی ایردموسی، دختر ۱۹ ساله ایرانی، در ۱ دی ۲۵۶۱ متولد شد. او در جریان اعتراضات سراسری «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۵۸۱ به یکی از چهره‌های شناخته‌شده نسل معترض تبدیل شد؛ نسلی که با وجود فشار و سرکوب، از بیان اعتراض و خواسته‌های خود عقب ننشست.
در روز ۴ آبان ۲۵۸۱، یلدا در حوالی میدان انقلاب تهران، هنگام حضور در اعتراضات مردمی بازداشت شد و به زندان قرچک ورامین منتقل گردید. او حدود یازده روز در بازداشت بود و در ۱۵ آبان آزاد شد. پس از آزادی، فایل صوتی‌ای از او در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که در آن با لحنی محکم و در عین حال تلخ می‌گفت مأموران امنیتی در پرونده‌اش نوشته‌اند: «متهم اظهار پشیمانی نکرد.» یلدا از این جمله احساس غرور می‌کرد؛ زیرا حاضر نشده بود تحت فشار بازجویان از اعتراضات خود ابراز ندامت کند.
او همچنین برای دوستانش تعریف کرده بود که در دوران بازداشت، برای گرفتن اعتراف تحت ضرب‌وشتم قرار گرفته است. پدرش، مهرداد آقافضلی، بعدها با انتشار عکسی از دخترش در اینستاگرام نوشت: «آن لحظه که بیست نفری دخترم را کتک می‌زدید، به خودتان افتخار می‌کردید؟»
تنها پنج روز پس از آزادی، بامداد ۲۰ آبان ۲۵۸۱، خانواده یلدا او را در خانه بی‌جان پیدا کردند. خبر درگذشت ناگهانی او، جامعه را در شوک فرو برد. بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها، مرگ او را با فشارهای روحی و جسمی دوران بازداشت مرتبط دانستند و گمانه‌زنی‌هایی درباره خودکشی یا مرگ مشکوک مطرح شد.
در مقابل، مقام‌های قضایی جمهوری اسلامی اعلام کردند که علت مرگ «مصرف بیش از حد مواد مخدر از نوع شیشه» بوده است؛ ادعایی که از سوی افکار عمومی با تردید و ناباوری گسترده روبه‌رو شد، زیرا پیش‌تر نیز در موارد مشابه، علت مرگ برخی معترضان به شکل‌های مختلفی از سوی نهادهای رسمی روایت شده بود.
مراسم خاکسپاری یلدا در ۲۱ آبان ۲۵۸۱ در بهشت زهرا و تحت تدابیر شدید امنیتی برگزار شد. با وجود فضای امنیتی، تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از مراسم سوم او نشان می‌داد مردم با شعارهایی چون:
«این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده»
و
«یلدای ما رو بردند، جنازه‌ش رو آوردند»
یاد او را زنده نگه داشته‌اند.
در ماه‌های بعد، نام یلدا آقافضلی به نمادی از ایستادگی و مقاومت در جنبش «زن، زندگی، آزادی» تبدیل شد. جمله «متهم اظهار پشیمانی نکرد» روی دیوارهای شهر و در گرافیتی‌های اعتراضی دیده می‌شد و به یکی از شعارهای نمادین اعتراضات بدل شد.
در آستانه نخستین سالگرد درگذشت او، خانواده‌اش نیز تحت فشار نهادهای امنیتی قرار گرفتند. مهرداد آقافضلی، پدر یلدا، روایت کرد که از اداره اماکن با او تماس گرفته و هشدار داده‌اند حق برگزاری هیچ مراسمی را ندارد. او گفت:
«دیگر ترسی ندارم. ترسم زندگی و آینده دخترم بود که رفت.»
او همچنین با نگرانی گفته بود تنها ترسش این است که نیروهای حکومتی در مراسم یادبود دخترش به دیگر جوانان آسیب برسانند و او شرمنده خانواده‌هایشان شود.
سرانجام، خانواده آقافضلی اعلام کردند که تحت فشارهای امنیتی، تمامی مراسم سالگرد یلدا لغو شده است. با این حال، در شهرهای مختلف ایران، مردم و معترضان یاد او را گرامی داشتند؛ دختری جوان که نامش با جمله‌ای کوتاه اما ماندگار در حافظه اعتراضات ایران ثبت شد:
«متهم اظهار پشیمانی نکرد.»