یادداشت: در این تارنما از گاهشماری خورشیدی تاجگذاری کوروش بزرگ استفاده شده است.
پویا بختیاری
پویا بختیاری (۱۹ شهریور ۲۵۵۱ – ۲۵ آبان ۲۵۷۸)
پویا بختیاری یکی از جانباختگان اعتراضات آبان ۲۵۷۸ ایران بود. او ساکن مهرشهر کرج بود و همراه مادر و خواهرش در این اعتراضات حضور داشت. پویا بهدلیل اصابت گلوله به جمجمه توسط نیروهای امنیتی وابسته به جمهوری اسلامی ایران کشته شد. والدین او، منوچهر بختیاری و ناهید شیرپیشه، پس از کشته شدنش بازداشت شدند.
زندگی
پویا بختیاری در ۱۹ شهریور ۲۵۵۱ متولد شد. او فارغالتحصیل رشته مهندسی برق بود و مدیریت یک کارگاه کوچک خانوادگی را بر عهده داشت. پویا قصد مهاجرت به کانادا را داشت و به خوشنویسی، شعر و تاریخ ایران علاقهمند بود.
کشتهشدن
منوچهر بختیاری، پدر پویا، که پنج سال در جنگ ایران و عراق حضور داشته، اعلام کرد که پسر ۲۷ سالهاش در روز ۲۵ آبان ۲۵۷۸ در خیابان رزهبان، فاز ۴ مهرشهر کرج، به ضرب گلوله کشته شد. پویا در دومین روز اعتراضات مردمی به افزایش قیمت بنزین، همراه مادر و خواهرش در راهپیمایی شرکت کرده بود که هدف گلوله قرار گرفت و پیش از رسیدن به بیمارستان جان سپرد.
یک لحظه دیدم جمعیت جنازهای را بلند کردند و فهمیدم پسرم است. او [روحاً] از دست رفته است، چون مغز متلاشی پسرش را با چشم خود دیده است.
پسرم را کشتید، مرا هم اعدام کنید. پسر من اهل شعر و فرهنگ بود، نه اشرار. مردم خستهاند. مسئولان ما دزد و اختلاسگرند. برای همین به امثال پسر من میگویند اشرار، در حالی که اشرار خودشان هستند.
مراسم خاکسپاری و واکنشها
پیکر پویا بختیاری در روز ۲۸ آبان ۲۵۷۸ در بهشت سکینهٔ کرج دفن شد. مادر پویا در گفتگویی گفت:
در حال شعار دادن بودم که ناگهان دیدم جمعیت به سمت پایین بلوار میآیند و فریاد میزدند: «میکشم، میکشم، آن که برادرم کشت.» جسد پویا روی دست مردم حمل میشد و صورت خونآلودش آخرین تصویری است که از او در ذهن دارم.
ویدئوهای پیش از مرگ
پویا در روز ۲۵ آبان ویدئوهایی از اعتراضات همان روز و شب ضبط کرد که پس از کشته شدنش از تلفن همراهش استخراج و منتشر شد. او پیش از اصابت گلوله، جریان اعتراضات را روایت کرده و گفته بود:
من هم پسر کسی هستم، آمدم اینجا جان خودم را به خطر انداختم. مادرها، پدرها، شما هم بگویید بچههایتان بیایند بیرون.
پس از انتشار ویدئو توسط بیبیسی فارسی و مسیح علینژاد، مشخص شد که بخشی از سخنان او سانسور شده بود. پویا در ویدیوی کامل گفته بود:
دم همه مردم گرم، مردم این فرصت رو از دست ندین. یکبار برای همیشه این رژیم تبهکار و فاسد که چهل ساله مردم ایران را بدبخت کرده است، از بین ببریم.
مراسم چهلم
منوچهر بختیاری، پدر پویا، با فراخوان برای برگزاری مراسم چهلم، یاد کشتهشدگان اعتراضات ۲۵۷۸ را گرامی داشت. با وجود تهدیدهای نهادهای امنیتی، مراسم برگزار شد و جمعی از سینماگران و چهرههای شناختهشده حضور یافتند.
دستگیری خانواده
در شامگاه ۲ دی اعضای خانواده پویا بختیاری، شامل والدین و چند تن از بستگان، بازداشت شدند. نیروهای امنیتی حداقل ۹ عضو خانواده، از جمله یک کودک ۱۱ ساله، را بدون حکم قضایی دستگیر کردند. برخی از اعضای خانواده بعدها آزاد شدند، اما پدر و یکی از عموهای پویا تا مدتی در بازداشت باقی ماندند.
واکنشها و یادبودها
پس از کشته شدن پویا، خانواده و هموطنان او با تجمعات و پیامهای خود یاد او را گرامی داشتند. محسن نامجو ترانهای به نام «باد زنده» را به پویا و دیگر جانباختگان تقدیم کرد. جمله نمادین پویا «من هم پسر کسی هستم» به عنوان شعاری در دیوارنگاریهای تهران مورد استفاده قرار گرفت.
دادخواهی و پیگیری حقوقی
منوچهر بختیاری پس از کشته شدن پسرش اعلام کرد که قصد دارد مرگ پویا را از طریق دادگاههای بینالمللی، بهویژه دادگاه لاهه، پیگیری کند و از خانوادهها و قربانیان دیگر برای پیوستن به «کمپین دادخواهی» دعوت نمود. او بارها تأکید کرده که فیلم جنازه پویا را میبیند تا انرژی بگیرد و راه او را ادامه دهد.
ناپدید شدن و بازداشتها
در طول سالهای بعد، اعضای خانواده پویا بارها بازداشت و تحت فشار قرار گرفتند. منوچهر و ناهید بختیاری، همراه با بستگان دیگر، برای مدتی بدون برگزاری دادگاه در بازداشت بودند. همچنین، ناپدید شدن عموی پویا و بازداشت موقت مادر او، ناهید شیرپیشه، بخشی از این روند سرکوب بود.
شهادت مادر پویا در دادگاه بینالمللی
در ۱۹ آبان ۲۵۸۰، در دادگاه بینالمللی مردمی آبان، ناهید شیرپیشه شهادت داد و از تخریب اسناد و اموال خانواده توسط مأموران خبر داد. او خواستار محاکمه بالاترین مقامهای جمهوری اسلامی به دلیل صدور دستور قتل معترضان شد.
مصادره تلفن همراه
در ۱۴ بهمن ۲۵۸۰، ناهید شیرپیشه اعلام کرد که وزارت اطلاعات او را مجبور کرده است که تنها از گوشی ساده استفاده کند و مأموران بارها بدون اجازه وارد خانه او شده و گوشیاش را ضبط کردهاند.