اسماعیل دزوار

اسماعیل دزوار (۳۰ شهریور ۲۵۴۲ – ۱۷ مهر ۲۵۸۱)

اسماعیل دزوار (یا دزدار)، متولد ۳۰ شهریور ۲۵۴۲، شهروندی ۳۹ ساله، متأهل و اهل شهرستان سقز بود. او پدر کودکی کمتر از یک‌سال بود و در جریان خیزش «ژن، ژیان، ئازادی» پس از قتل حکومتی ژینا (مهسا) امینی بازداشت و جان خود را از دست داد.
در روز ۶ مهر ۲۵۸۱ و هم‌زمان با گسترش اعتراضات مردمی در سقز، اسماعیل دزوار توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی بازداشت شد. بر اساس روایت شاهدان و گزارش نهادهای حقوق بشری، او هنگام عبور با خودروی پژوی خاکستری‌رنگ متعلق به خواهرش، در محدوده میدان خورشیدی به سمت ترمینال بوکان، با نیروهای اطلاعات سپاه و اماکن روبه‌رو شد؛ نیروهایی که در اطراف محل اعتراضات مستقر بودند.
به گفته منابع مطلع، مأموران با نزدیک شدن به خودرو و استفاده از اسپری فلفل، کنترل رانندگی را از او گرفتند. سپس چند نفر از نیروهای امنیتی به خودرو حمله کردند، او را از شیشه سمت راننده بیرون کشیدند و در مقابل چشم مردم به‌شدت مورد ضرب‌وشتم قرار دادند. شاهدان گفته‌اند این برخورد با هدف ایجاد رعب و نمایش قدرت انجام شد. پس از آن، اسماعیل را به بازداشتگاه اطلاعات سپاه در بلوار انقلاب سقز منتقل کردند.
تنها دقایقی بعد، وضعیت جسمی او به‌قدری وخیم شد که نیروهای امنیتی وی را به بیمارستان «شفا» سقز بردند. اما به گفته منابع آگاه، کادر درمان هنگام ورود متوجه شدند که او پیش از رسیدن به بیمارستان جان باخته است. با وجود این، نیروهای امنیتی با فشار و تهدید، کادر درمان را مجبور کردند که او را به بخش احیا منتقل کنند؛ تلاش پزشکان اما بی‌نتیجه بود.
در تاریخ ۱۷ مهر ۲۵۸۱، خبر جان‌باختن اسماعیل دزوار منتشر شد؛ در بیست‌وسومین روز اعتراضات سراسری که شهرهای مختلف کردستان و ایران همچنان صحنه سرکوب خونین معترضان بودند. گزارش‌ها حاکی از آن است که آثار کبودی، ضربات شدید و شکستگی در ناحیه قفسه سینه بر بدن او وجود داشت و او در نتیجه شکنجه و ضرب‌وشتم در بازداشتگاه جان خود را از دست داده بود.
با این حال، روایت رسمی نهادهای امنیتی چیز دیگری بود. مأموران سپاه به خانواده او گفتند که اسماعیل در اثر «ترکیدن قلب» ناشی از سانحه رانندگی و ضربه به سینه جان باخته است. در برگه گواهی فوت نیز علت مرگ «نامعلوم» ثبت شد؛ موضوعی که بر ابهام و تناقض روایت حکومتی افزود.
پس از مرگ اسماعیل، فشار بر خانواده او آغاز شد. پدر و خواهرش برای شناسایی پیکر به اداره اطلاعات سپاه احضار شدند و تحت نظارت شدید امنیتی قرار گرفتند. خانواده مجبور شدند برگه‌هایی را امضا کنند که نشان می‌داد از روایت ارائه‌شده توسط نهادهای امنیتی مطلع هستند. سپس پدر اسماعیل با همراهی مأموران به سردخانه منتقل شد تا جسد فرزندش را شناسایی کند.
فشارها تنها به اینجا ختم نشد. به گفته منابع حقوق بشری، نیروهای اطلاعات سپاه همراه با فرمانداری و دادستانی سقز خانواده را تهدید کردند که در صورت اطلاع‌رسانی یا اعتراض، یکی از بستگان بازداشت‌شده اسماعیل به نام «زانیار حسین‌زاده» اعدام خواهد شد. در ادامه، پیکر اسماعیل با شتاب و تحت کنترل نیروهای امنیتی به آرامستان آیچی سقز منتقل و دفن شد.
خانواده او همچنین مجبور شدند در اعلامیه ترحیم، علت مرگ را «سانحه رانندگی» اعلام کنند. نیروهای امنیتی حتی از برگزاری مراسم سوم، هفتم و چهلم او جلوگیری کردند. در مراسم چهلم نیز مأموران با خشونت وارد خانه پدر اسماعیل شدند و او را وادار کردند مقابل دوربین بگوید فرزندش در اثر تصادف جان باخته است.
نام اسماعیل دزوار امروز در فهرست جان‌باختگان خیزش «زن، زندگی، آزادی» و قربانیان شکنجه در بازداشت ثبت شده است؛ مردی که در اوج اعتراضات مردمی بازداشت شد و تنها چند ساعت بعد، پیکرش بی‌جان به خانواده‌اش تحویل داده شد، در حالی‌که حقیقت مرگش زیر فشار، تهدید و روایت‌سازی امنیتی پنهان ماند.