یادداشت: در این تارنما از گاهشماری خورشیدی تاجگذاری کوروش بزرگ استفاده شده است.
علی فتوحی
سیدعلی فتوحی (۱۵ شهریور ۲۵۴۱ – ۲۵ آبان ۲۵۷۸)
سیدعلی فتوحی در پانزدهم شهریور ۲۵۴۱ به دنیا آمد؛ مردی از تبار اردبیل، با قلبی مهربان، روحی ورزشکار و شخصیتی که به روایت همسرش، مهربانی و دلسوزی از بارزترین ویژگیهای او بود. او از آن انسانهایی بود که در برابر حق خود بهآسانی کوتاه نمیآمد، اما در برخورد با دیگران، صبوری و ملاحظه را پیشه میکرد. برای علی، زندگی تنها گذراندن روزها نبود؛ زندگی در محبت به خانواده، همراهی با دوستان، عشق به طبیعت و دلنگرانی برای آدمهایی معنا پیدا میکرد که دوستشان داشت.
علی هنوز شش یا هفت سال بیشتر نداشت که پدرش را از دست داد. مرگ پدر در سالهای کودکی، جای خالی بزرگی در زندگیاش بر جا گذاشت، اما مادرش کوشید با تمام توان، این خلأ را با محبت پر کند. علی فرزند آخر خانواده بود و مادرش، به گفته همسرش، او را در ناز و نعمت و با عشق فراوان بزرگ کرده بود؛ چنانکه نمیگذاشت حسرت چیزی بر دلش بماند. علی نیز این محبت را تا پایان عمر فراموش نکرد. رابطهاش با مادر، رابطهای آمیخته با احترام، دلبستگی و قدردانی بود. بارها با عشق از او یاد میکرد و میگفت: «هیچوقت نذاشت حسرت چیزی به دلم بمونه.»
این جمله، تنها یادآوری محبتهای مادر نبود؛ حکایت پسری بود که رنج فقدان پدر را در کودکی تجربه کرده بود و قدر زحمات مادری را میدانست که میخواست فرزندش کمبودی احساس نکند. علی در تمام سالهای زندگیاش، این مهر را با خود حمل کرد؛ مهری که بعدها در رابطهاش با همسرش نیز جلوهگر شد.
از سالهای جوانی، فوتبال بخش مهمی از زندگی علی بود. او در تیمهای اردبیل بازی میکرد و استعداد و مهارتش در فوتبال باعث شده بود میان همتیمیها و آشنایانش به «مارادونای اردبیل» شهرت پیدا کند. این لقب، نشانی از علاقه و احترامی بود که اطرافیانش برای تواناییهای ورزشی او قائل بودند. سالها بعد نیز کسانی که در زمین فوتبال با او همبازی شده بودند، همچنان از او و بازیهایش یاد میکردند و نامش را با خاطرات آن روزها به زبان میآوردند.
اما علی تنها در زمین فوتبال خلاصه نمیشد. کوهنوردی را دوست داشت، به جنگل عشق میورزید و از بودن در دل طبیعت لذت میبرد. ذهنی کنجکاو داشت و اطلاعات عمومیاش گسترده بود. او به زندگی و دنیای اطرافش بیتفاوت نبود. در شخصیتش، شور ورزش، علاقه به طبیعت، دانایی و حساسیت نسبت به حق و ناحق در کنار هم قرار گرفته بودند.
وقتی علی ازدواج کرد و زندگی مشترکش با طاهره بجروانی را آغاز کرد، بهتدریج چهره دیگری از این محبت و دلبستگی در زندگی روزمرهاش آشکار شد. همسرش میگوید هرچه بیشتر با او زندگی کرد و شخصیتش را شناخت، بیشتر به این باور رسید که علی ویژگیهای یک قهرمان را دارد؛ نه قهرمانی که لزوماً بر سکویی بایستد یا مدالی بر گردن بیاویزد، بلکه انسانی که در رفتارهای ساده و روزمرهاش، بزرگواری و مهربانی نشان میدهد.
علی دلرحم بود. اگر میدید کسی مشکلی دارد و از دستش کاری برمیآید، برای کمککردن پیشقدم میشد. حتی به حیوانات نیز محبت میکرد و گاهی با وجود مخالفت همسرش، باز هم دست از کمککردن برنمیداشت. عاشق بچهها بود و با خانوادهاش رابطهای گرم و صمیمی داشت. به گفته طاهره، او حتی در دشوارترین شرایط نیز بهندرت عصبانی میشد؛ اگر چیزی ناراحتش میکرد، بیشتر اخم میکرد و سکوت را ترجیح میداد تا اینکه با پرخاشگری به دیگران آسیب بزند.
در زندگی مشترکشان، علی بیش از آنکه نگران خودش باشد، نگران طاهره بود. مراقبت از همسرش برای او تنها به روزهای سخت و لحظههای بحرانی محدود نمیشد؛ در جزئیات کوچک زندگی نیز میشد این توجه را دید. یکی از همین جزئیات، علاقهاش به دیدن همسرش در لباسهای سفید و رنگی بود. دلش میخواست طاهره رنگ بپوشد، شاد باشد و زندگی را با روشنایی بیشتری تجربه کند. به همین دلیل، نمیگذاشت لباس مشکی بخرد.
شاید آن روزها این خواسته، یکی از همان عادتهای شیرین و ساده زندگی مشترکشان بود؛ خواستهای که در ظاهر چندان بزرگ به نظر نمیرسید، اما امروز معنایی تلخ و عمیق پیدا کرده است. مردی که دوست داشت همسرش لباسهای رنگی بپوشد و از سیاهی دور بماند، خود در روزی از روزهای آبان، به دست گلولهای جنگی از زندگی او گرفته شد و رنگ دیگری بر تمام خاطراتشان نشست؛ رنگ سوگ.
سالها گذشت و علی، در کنار خانواده و دوستانش، زندگی خود را ادامه داد. او مردی بود که برای حق خود ارزش قائل بود و در عین حال، برای آسایش و آرامش دیگران دل میسوزاند. همسرش از او نه فقط بهعنوان مردی مهربان، بلکه بهعنوان همراهی یاد میکند که در هر شرایطی میشد به او تکیه کرد؛ کسی که نگرانیهای همسرش را جدی میگرفت و گاه حتی بیش از خود او، مراقبش بود.
تا اینکه آبان ۲۵۷۸ از راه رسید.
در پی اعلام افزایش قیمت بنزین در روز جمعه ۲۴ آبان، اعتراضها در شهر قدس، در جنوبغربی تهران، آغاز شده بود. روز شنبه ۲۵ آبان، دامنه اعتراضها گستردهتر شد و خیابانهای شهر شاهد حضور شمار زیادی از مردم بود. آن روز علی به دلیل تعطیلی در خانه بود، اما از ظهر به بعد، با شلوغترشدن خیابانها، از خانه بیرون رفت.
طاهره نمیخواست او وارد فضای پرتنش خیابانها شود. به همین دلیل، در ابتدا با او تماس نگرفت؛ نگران بود که اگر از شلوغیها باخبرش کند، تصمیم بگیرد از خانه بیرون برود. اما حدود ساعت پنج بعدازظهر، علی با او تماس گرفت و گفت مردم در خیابان هستند و شهر شلوغ شده است. طاهره از او پرسید در آن وضعیت بیرون چه میکند. علی توضیح داد که برای کاری از خانه بیرون آمده، اما با دیدن جمعیت، در خیابان مانده است.
طاهره از او خواست به خانه برگردد و خود را در معرض خطر قرار ندهد. حدود پانزده دقیقه بعد، علی دوباره تماس گرفت و از شلوغی خیابان اصلی شهر قدس گفت. به گفته او، عده محدودی که صورتهایشان را پوشانده بودند، مشغول تخریب مغازهها و پمپبنزین بودند و مردم نیز پشت سر آنها حضور داشتند. علی تأکید کرده بود که آن افراد را مردم عادی نمیداند.
طاهره نگرانتر شد و باز هم از او خواست به خانه بازگردد. علی ابتدا گفت اگر همسرش بخواهد، به دنبالش خواهد آمد؛ اما کمی بعد، وقتی دوباره تماس گرفت، از او خواست به خانه مادرش برود. گفت با دوستانش است و نمیتواند آنها را تنها بگذارد و خودش نیز بعداً به آنجا خواهد آمد.
این آخرین ساعتهایی بود که طاهره میتوانست با همسرش صحبت کند، بیآنکه بداند چه سرنوشتی در انتظار اوست.
علی در بلوار کلهر، یکی از محورهای اصلی شهر قدس و از کانونهای اعتراضها، به همراه دوستانش حضور داشت. مردم به سمت مرکز راهنمایی و رانندگی ناجا در نزدیکی گورستان بهشت فاطمه حرکت کرده بودند. طاهره آخرین بار حدود ساعت پنج و ده دقیقه با او صحبت کرده بود. پس از پایان کارش، دوباره با علی تماس گرفت، اما تلفن همراهش دیگر در دسترس نبود.
نگرانی آرامآرام جای خود را به اضطراب داد. طاهره محل کارش را ترک کرد و با خودرو به سمت خانه مادرش رفت. در مسیر، خیابانها خلوت شده بودند، اما آثار آشفتگی در همهجا دیده میشد؛ خیابانهایی پر از کاغذ و زباله، شبیه روزهای پس از رأیگیری، اما این بار در فضایی آکنده از ترس و خشونت.
وقتی به خانه مادرش رسید، خبری از علی نبود. مادر طاهره گفت فردی با برادر او تماس گرفته و خبر داده که حال علی خوب نیست. طاهره بار دیگر با همسرش تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نکرد. سرانجام با برادرش تماس گرفت. برادر گفت کنار علی است و او را به بیمارستان بردهاند؛ سپس برای آرامکردن طاهره افزود که ظاهراً گلولهای پلاستیکی به دست علی خورده است.
طاهره باور نمیکرد که موضوع به همین سادگی باشد. از برادرش خواست گوشی را به علی بدهد، اما به او گفتند که علی داخل بخش است و فعلاً نمیتواند صحبت کند. طاهره که از نگرانی آرام و قرار نداشت، تصمیم گرفت خودش را به بیمارستان برساند.
به دلیل بستهبودن خیابانها، او به همراه خواهرش پیاده راهی بیمارستان تأمین اجتماعی ۱۲ بهمن شهر قدس شد. در بیمارستان، برادرش و دوستان علی را دید، اما خود علی میان آنها نبود. همین غیبت، هراسش را بیشتر کرد.
از پرستاران پرسید آیا همسرش را با نام علی فتوحی به بیمارستان آوردهاند. به گفته طاهره، پرستاران پس از شنیدن نام او به یکدیگر نگاه کردند و سپس گفتند اگر مردی که در اورژانس است همسر اوست، میتواند به دیدنش برود.
طاهره وارد اتاق شد. لباسهای علی را از تنش درآورده بودند و تنها وسیلهای برای کمک به تنفس به او وصل بود. علی روی تخت افتاده بود و پاسخی نمیداد.
طاهره نامش را صدا زد. دست و صورتش را لمس کرد و بارها صدایش زد، اما علی همچنان بیحرکت بود. او گوشش را کنار دهان همسرش برد تا صدای نفسکشیدنش را بشنود. وقتی صدای نفس او را احساس کرد، اندکی آرام گرفت و با خود اندیشید که شاید علی بیهوش شده است.
زیر قفسه سینه علی، زخمی کوچک دیده میشد؛ زخمی که طاهره در آن لحظات نمیتوانست عمق فاجعه پشت آن را تصور کند. از پرستاران پرسید چرا وضعیت همسرش چنین است و چرا پزشک هنوز او را معاینه نکرده است. هر بار به او میگفتند پزشک خواهد آمد.
دقایق میگذشتند. طاهره بارها سراغ پزشک را گرفت، اما به گفته او، حدود سی تا چهل دقیقه هیچ رسیدگی مؤثری به علی انجام نشد. هر بار که میخواست به بالین همسرش برود، او را به این بهانه که ممکن است به دستگاه تنفسی برخورد کند، از اتاق بیرون میکردند.
سرانجام، پس از حدود چهلوپنج دقیقه، پزشکی آمد و گفت گلوله به قلب علی اصابت کرده است و کاری از دستش برنمیآید.
طاهره بعدها از آن لحظه بهعنوان ضربهای سنگین یاد کرد؛ لحظهای که معنای آن زخم کوچک را فهمید. او با خشم و ناباوری به پزشک اعتراض کرد که هنوز معاینهای انجام نداده و تلاشی برای نجات همسرش نکرده است. از او خواست دستکم علی را بررسی کند و برای نجاتش بکوشد. اما به گفته طاهره، پزشک پاسخی نداد و از اتاق بیرون رفت.
طاهره هنوز نمیتوانست بپذیرد که علی از دست رفته است. او نفسکشیدن همسرش را به یاد داشت و باور داشت که علی هنوز زنده است و باید برای نجاتش کاری کرد.
در همان حال، دو مرد بار دیگر او را از اتاق بیرون کردند. اندکی بعد، داماد خانواده وارد اتاق شد و با دیدن وضعیت علی فریاد زد. طاهره پرده را کنار زد و صحنهای را دید که سالها بعد نیز از ذهنش پاک نشد: پیکر علی را در کیسهای مشکی قرار داده بودند و قصد داشتند آن را از اتاق خارج کنند.
او فریاد زد و به سوی همسرش رفت. اعتراض کرد که چرا پیکر او را در کیسه گذاشتهاند، در حالی که به باور او هنوز زنده بود. کیسه را باز کرد و دید دهان علی را با تنظیف بستهاند. دهانش را باز کرد و بار دیگر فریاد زد که علی زنده است و باید نجاتش دهند.
چند دقیقه، طاهره بر پیکر همسرش افتاده بود و کمک میخواست. سرانجام برادر و خواهرش رسیدند و او را از علی جدا کردند. وقتی پیکر را روی برانکارد گذاشتند، طاهره متوجه خون فراوانی شد که روی تخت جمع شده و به زمین چکیده بود. آن زمان بود که فهمید پشت علی نیز زخمی عمیق وجود داشته است.
پیکر علی را با آمبولانس به پزشکی قانونی کهریزک منتقل کردند. طاهره حدود یک ساعت و نیم در حیاط بیمارستان ماند؛ در حالی که هنوز در شوک بود و نمیدانست چگونه باید آنچه را اتفاق افتاده، درک کند.
در همان ساعات، مجروحان دیگری نیز به بیمارستان آورده شدند؛ جوانانی که به گفته او، بسیاریشان حدود هجده تا بیست سال داشتند و لباسهایشان از خون خیس شده بود. برخی از آنان چندین گلوله خورده بودند. طاهره میدید که خانوادهها در انتظار رسیدگی به عزیزانشان ایستادهاند و به گفته او، در مواردی حتی مجروحان را به اتاق اورژانس منتقل نمیکردند.
آن شب، در میان آنهمه آشفتگی و اندوه، طاهره هنوز نمیتوانست بفهمد چرا به مردم شلیک شده است؛ چرا بدون هشدار، خیابانهایی که ساعاتی پیش محل حضور مردم بودند، به صحنه تیراندازی تبدیل شده بودند. حدود ساعت ده یا یازده شب، او و خانوادهاش را به خانه فرستادند، بیآنکه پاسخی برای پرسشهایشان داشته باشند.
علی فتوحی، مردی که همسرش او را به مهربانی، دلسوزی و عشق به زندگی میشناخت، در سیوهفتسالگی با اصابت گلوله جنگی به قلبش جان باخته بود.
بعدها دوستان علی برای طاهره شرح دادند که هنگام حضور مردم در مقابل مرکز راهنمایی و رانندگی، چند نفر مشغول شکستن درها و ورود به حیاط بودند. علی و دوستانش در آن سوی خیابان، روی جدولها ایستاده بودند و در حال ورود به ساختمان نبودند. به گفته آنان، سربازان از بالای ساختمان به بیرون تیراندازی کردند و علی نخستین کسی بود که در آن روز هدف گلوله قرار گرفت. او بر زمین افتاد و پس از پراکندهشدن جمعیت، با تاکسی به بیمارستان منتقل شد.
صبح روز یکشنبه ۲۶ آبان، خانواده علی از اردبیل به شهر قدس آمدند تا پیکر او را تحویل بگیرند. اما تحویل پیکر بهسادگی انجام نشد. آنها ابتدا به پزشکی قانونی مراجعه کردند، سپس به فرمانداری و بعد به دادگستری ارجاع داده شدند. هر بار که برای پیگیری بازمیگشتند، به آنان گفته میشد هنوز نوبتشان نرسیده است.
به روایت طاهره، پیکرهای بسیاری از کشتهشدگان در آن روزها تحویل داده میشدند و به دلیل شمار زیاد جانباختگان، روند تحویل و انتقال اجساد چند روز طول کشید. خانواده علی نیز سه روز در انتظار ماندند تا سرانجام روز سهشنبه ۲۸ آبان پیکر او را تحویل بگیرند.
اما این انتظار با تحویل پیکر پایان نیافت. خانواده برای دریافت پیکر علی مجبور شدند تعهدهای کتبی مختلفی بدهند. به گفته طاهره، از آنان خواسته شد درباره علت و نحوه مرگ علی با رسانهها صحبت نکنند، ماجرا را جایی بازگو نکنند و پیکر او را خارج از تهران به خاک بسپارند.
تهدیدها به همینجا ختم نشد. به گفته خانواده، مأموران هشدار دادند که اگر درباره کشتهشدن علی اطلاعرسانی کنند، حتی پس از دفن نیز پیکر او را از قبر بیرون خواهند آورد و به مکانی نامعلوم منتقل خواهند کرد؛ جایی که هیچکس نداند او کجا دفن شده است.
خانوادهای که هنوز در سوگ فرزند و همسر خود بودند، ناچار شدند میان سکوت و ترس از ازدستدادن حتی آرامگاه او، سکوت را انتخاب کنند. به روایت طاهره، پیکر علی را با خودرویی متعلق به سپاه و خودروی دیگری که آن را اسکورت میکرد، به اردبیل بردند. خانواده حتی اجازه نیافتند مطابق رسم و آیین خود، غسل و کفن او را انجام دهند. پیکر علی را در پارچهای سفید پیچیده و داخل پلاستیک گذاشته بودند و تنها دایی و برادر بزرگش توانستند در غسالخانه، آن هم در حضور مأموران، او را ببینند.
از خانواده خواسته شد محل دفن را اعلام کنند تا مأموران آن را تأیید کنند. پدر علی بیستوهفت سال پیش از دنیا رفته بود و خانواده تصمیم داشتند پسر را در طبقه بالای مزار پدرش به خاک بسپارند. مأموران خود به محل رفتند، قبر را باز کردند و پس از تأیید آن، اجازه دادند پیکر به آنجا منتقل شود.
حتی مراسم خاکسپاری نیز از نظارت امنیتی در امان نماند. به خانواده گفته شد تنها بستگان درجه یک اجازه حضور دارند. طاهره و مادر علی نیز اجازه نیافتند پیکر همسر و فرزندشان را بهدرستی ببینند؛ تنها لحظهای کوتاه توانستند از لابهلای پلاستیک سفید، نگاهی به او بیندازند.
سرانجام، در روز چهارشنبه ۲۸ آبان ۲۵۷۸، پیکر سیدعلی فتوحی در کنار پدرش در اردبیل به خاک سپرده شد. مردی که در کودکی پدرش را از دست داده بود، اکنون خود در کنار او آرام گرفته بود؛ اما این بار، مادر و همسرش باید با جای خالی او زندگی میکردند.
پس از خاکسپاری، خانواده در اردبیل و شهر قدس مراسم ختم برگزار کردند. به گفته طاهره، مأموران امنیتی در این مراسمها نیز حضور داشتند و خانواده را زیر نظر میگرفتند. به آنان گفته شده بود حتی هنگام گریه و سوگواری هم حق ندارند درباره علت کشتهشدن علی سخنی بگویند.
برای طاهره، این محدودیت تنها محرومشدن از بیان حقیقت نبود؛ گویی حتی حق گریستن برای همسرش نیز به اجازه دیگران وابسته شده بود. او نمیتوانست آزادانه از آنچه دیده بود سخن بگوید، نمیتوانست درباره آخرین لحظات زندگی علی روایت خود را بازگو کند و نمیتوانست آنگونه که میخواست، با عزیز ازدسترفتهاش وداع کند.
پس از مشاهده پیکر علی، دایی و برادرش متوجه شده بودند که بدن او برای کالبدشکافی شکافته و سپس دوخته شده است؛ از زیر گردن تا شکم و در ناحیه پشت سر. طاهره میگوید خانواده بدون هماهنگی و اجازه آنان از انجام کالبدشکافی آگاه شده بودند. او بعدها بارها در دیدار با مسئولان محلی و مقامهای مرتبط، درباره این موضوع اعتراض کرد و پرسید چرا بدون رضایت خانواده چنین اقدامی انجام شده است. پاسخهایی که دریافت میکرد، به گفته او، این بود که این کار در چارچوب روند قانونی صورت گرفته است.
با وجود همه این فشارها، خانواده علی پیگیریهای خود را برای یافتن عاملان مرگ او ادامه دادند. هنگام تحویل پیکر، پروندهای در دادگستری تشکیل شده بود و از خانواده خواسته بودند شکایت خود را دنبال کنند. به دلیل کهولت سن مادر علی و دشواری رفتوآمد به تهران، برادر او به همراه همسرش بخشی از امور را پیگیری کردند. طاهره نیز بارها برای یافتن قاتل همسرش مراجعه کرد و در جلسات و مکاتبات اداری شرکت داشت.
اما آنچه در این مسیر بر او گذشت، بیش از آنکه به یافتن حقیقت نزدیکش کند، بر تلخی و خشمش افزود. به روایت طاهره، در یکی از مراجعات، مسئولان گفتند چند نفر بازداشت شدهاند و سلاحهایی نیز پیدا شده است، اما تحقیقات همچنان ادامه دارد. در همان حال، به او پیشنهاد کردند موضوع دریافت خسارت و دیه را دنبال کند.
طاهره در شکایت خود نوشته بود که برایش دریافت پول اهمیت ندارد؛ آنچه میخواهد، یافتن عامل مرگ همسرش و روشنشدن این حقیقت است که علی به چه دلیل و به دست چه کسانی کشته شده است.
ماهها گذشت. نامههای مهرومومشده از ادارهای به اداره دیگر منتقل شدند و خانواده همچنان در انتظار پاسخ ماندند. در یکی از مراحل پیگیری، طاهره به فرمانداری شهر قدس مراجعه کرد و متوجه شد نام همسرش در پرونده با عنوان «اغتشاشگر» ثبت شده است. او به این موضوع اعتراض کرد و خواستار ارائه سند و مدرک شد. به گفته او، مسئولان بعدها ادعا کردند که این عنوان بر اثر بررسی اجمالی پروندهها و اشتباه ثبت شده است.
نزدیک به دو سال پس از کشتهشدن علی، دوباره از طاهره خواسته شد برای گفتوگو به تهران مراجعه کند. وقتی پرسید آیا قاتل همسرش پیدا شده است، پاسخ منفی شنید. او حاضر نشد برای جلسهای که به گفتهاش قرار نبود به کشف حقیقت منجر شود، مراجعه کند.
در دیداری دیگر در فرمانداری، به روایت طاهره، از او خواسته شد بهجای ادامه دادخواهی، به پیشنهادهای مربوط به مسکن، شغل یا دریافت دیه فکر کند. برخی از حاضران احتمال دخالت گروههای دیگری را مطرح کردند. طاهره در پاسخ گفت وظیفه مسئولان است که حقیقت را روشن کنند و اگر مدرکی علیه همسرش وجود دارد، آن را ارائه دهند.
او تأکید میکرد که خواستهاش روشن است: میخواهد بداند چه کسی همسرش را کشته و چرا. به گفته طاهره، در نهایت از او خواسته شد سکوت کند، کمتر درباره موضوع در شبکههای اجتماعی بنویسد و با مسئولان همکاری داشته باشد. او برداشتش از این دیدارها آن بود که میخواهند با گذشت زمان، آبان ۲۵۷۸ و نام کشتهشدگانش به فراموشی سپرده شود.
سرانجام، به گفته طاهره، پرونده بدون آنکه عامل مرگ علی معرفی شود، بسته شد. پرسشهای خانواده بیپاسخ ماند و دادخواهی آنان به نتیجهای که انتظارش را داشتند نرسید.
اما هیچ پرونده اداریای نمیتوانست آنچه را علی برای خانوادهاش بود، از میان ببرد؛ همانطور که هیچ عنوانی در پرونده نمیتوانست خاطره مردی را که دوستانش «مارادونای اردبیل» مینامیدند و همسرش او را قهرمان زندگی خود میدانست، تغییر دهد.
پس از مرگ علی، وضعیت جسمی و روحی مادرش بهشدت رو به وخامت گذاشت. زنی که تمام عمر کوشیده بود فرزند آخرش چیزی کم نداشته باشد، اکنون باید با غیبت کسی زندگی میکرد که حضورش برای او مایه آرامش بود. به گفته طاهره، مادر علی دیگر غذاهایی را که پسرش دوست داشت نمیخورد. پیش از آن، هنگام غذاخوردن علی، مینشست و نگاهش میکرد؛ حتی وقتی علی خواب بود، گاهی به تماشای او میآمد و از حضورش لذت میبرد.
پس از مرگ فرزندش، حال او بارها به بستریشدن در بیمارستان انجامید. بنا بر روایت طاهره، پزشکان گفته بودند که سکته کرده و بدنش آسیب دیده است. او که روزگاری پسرش را با محبت بزرگ کرده بود، اکنون هر روز در حسرت او اشک میریخت.
برای مادر علی، فقدان پسر تنها از دستدادن یکی از اعضای خانواده نبود؛ از دستدادن همان کودکی بود که پس از مرگ پدر، تمام تلاشش را کرده بود تا در آغوش محبت او کمبودی احساس نکند. اکنون جای آن کودک، مردی سیوهفتساله در مزار کنار پدرش بود و مادر مانده بود با خاطراتی که هیچکس نمیتوانست از او بگیرد.
طاهره نیز پس از آن روز، دیگر نتوانست زندگی را به شکل گذشته تجربه کند. به گفته خودش، زمان برای او در همان بیمارستان متوقف شده بود؛ در همان لحظهای که دید پیکر همسرش را داخل کیسهای مشکی گذاشتهاند و او، با تمام وجود، میکوشید باور کند علی هنوز زنده است.
دیگران گاهی به او میگفتند باید با این اتفاق کنار بیاید، آن را بپذیرد و به زندگی ادامه دهد. اما طاهره نمیتوانست مرگ همسرش را حادثهای اجتنابناپذیر بداند. او معتقد بود این مرگ نتیجه تصمیم و عملکرد انسانهایی بود که قدرت داشتند و به گفته او، جان مردم برایشان ارزشی نداشت.
او در روایتش بارها از لحظهای سخن گفته که هنوز از ذهنش بیرون نرفته است: لحظهای که علی را روی تخت بیمارستان دید، صدایش کرد، دست و صورتش را نوازش کرد و امیدوار بود که با بازکردن چشمهایش پاسخش را بدهد. برای طاهره، آبان ۲۵۷۸ نه یک ماه در تقویم، بلکه روزی است که همچنان در آن زندگی میکند؛ روزی که به پایان نرسیده است.
زندگی روزمرهاش پس از آن به رفتن سر کار و بازگشتن به خانه خلاصه شد؛ تلاشی برای گذراندن روزهایی که دیگر مانند گذشته معنایی نداشتند. شبکههای اجتماعی، که پیشتر برایش اهمیت چندانی نداشتند، به یکی از معدود جاهایی تبدیل شدند که میتوانست در آنها از علی بگوید، یادش را زنده نگه دارد و صدای دادخواهیاش را به گوش دیگران برساند.
طاهره میگوید پیش از آن، گاهی برای همان زندگی ساده، آرامش و امنیتی که در کنار علی داشت، شکرگزار بود. شاید آن روزها نمیدانست که همین لحظههای عادی، همین بودن در کنار همسر، همین نگرانیهای کوچک و همین محبتهای روزمره، روزی به گرانبهاترین دارایی زندگیاش تبدیل خواهند شد.
او علی را تنها مردی نمیدانست که در آبان کشته شد. برای طاهره، علی تمام زندگی بود؛ دار و ندار، آرزوها و آیندهای که تصور میکرد در کنار او خواهد ساخت. او نهتنها همسرش، بلکه همراه، تکیهگاه و بخش بزرگی از معنای زندگیاش را از دست داده بود.
در خاطرات طاهره، هنوز مردی زنده است که دلش میخواست همسرش لباس سفید و رنگی بپوشد؛ مردی که به مادرش عشق میورزید، برای دوستانش رفیقی همراه بود، در زمین فوتبال میدرخشید، به کوه و جنگل علاقه داشت و اگر میتوانست، برای کمک به انسانها و حیوانات قدمی برمیداشت. مردی که از حق خود نمیگذشت، اما در برابر عزیزانش مهربان بود؛ کسی که حتی در سختترین شرایط، خشم خود را با سکوت و فروتنی مهار میکرد.
این چهره از علی، در کنار روایت مرگ او، بخشی جداییناپذیر از سرگذشتش است. علی فقط نامی در فهرست کشتهشدگان آبان نبود؛ انسانی با کودکی، جوانی، علایق، دوستیها، عشقها و آرزوهایی بود که پیش از آن روز شکل گرفته بودند و قرار بود سالهای بیشتری ادامه پیدا کنند.
کشتهشدن او، افزون بر پایان زندگی یک انسان، آیندهای را نیز از میان برد: آینده یک مادر در کنار فرزندش، آینده یک همسر در کنار همراه زندگیاش و آینده خانوادهای که هنوز میتوانست خاطرات تازهای بسازد.
نام علی فتوحی در فهرست جانباختگان اعتراضهای آبان ۱۳۹۸ ثبت شده است. با این حال، روایت زندگی او تنها گزارشی از یک مرگ نیست؛ شهادتی است درباره انسانی که خانوادهاش او را دوست داشتند، دوستانش به یاد میآورند و همسرش هنوز در جستوجوی حقیقت مرگ اوست.
سالها از آن روز گذشته است، اما برای طاهره، آبان هنوز تمام نشده. او همچنان با پرسشی زندگی میکند که هیچ پاسخ روشنی نگرفته است: چرا همسرش کشته شد و چه کسی مسئول این مرگ بود؟
شاید بتوان گذر زمان را با تقویم اندازه گرفت، اما نمیتوان آن را معیار فراموشی دانست. برای خانواده علی، زمان از روزی که او را از دست دادند، به دو بخش تقسیم شده است: روزهایی که علی در میانشان بود و روزهایی که باید بدون او ادامه میدادند.
در سوی دیگر این فقدان، مزار مردی قرار دارد که در کنار پدرش در اردبیل آرمیده است؛ مردی که مادرش روزگاری نمیگذاشت حسرت چیزی بر دلش بماند و همسرش را به پوشیدن لباسهای رنگی تشویق میکرد. اکنون مادرش در سوگ او روزگار میگذراند و همسرش میکوشد با روایت زندگی و مرگش، اجازه ندهد نام و خاطره او در سکوت گم شود.
سرگذشت سیدعلی فتوحی، سرگذشت مردی است که زندگیاش با محبت آغاز شد، با دوستی و عشق ادامه یافت و در آبان ۲۵۷۸ با گلولهای جنگی پایان گرفت؛ اما یادش در خاطرات خانواده، در روایت دوستانش و در تلاش همسرش برای دادخواهی همچنان زنده است.
آبان برای علی فتوحی در بیستوپنجمین روز خود به پایان رسید؛ اما برای طاهره بجروانی، برای مادر داغدارش و برای کسانی که هنوز در پی حقیقتاند، آن روز همچنان ادامه دارد.